PLATON'UN MaÄŸara benzetmesi

---

“Bazı insanlar karanlık bir maÄŸarada, doÄŸdukları günden beri maÄŸaranın kapısına arkaları dönük olarak ayaklarından ve boyunlarından zincire vurulmuÅŸ oturmaya mahkumdurlar. BaÅŸlarını da arkaya çeviremeyen bu insanlar, maÄŸaranın kapısından içeri giren ışığın aydınlattığı karşı duvarda, kapının önünden geçen baÅŸka insanların, hayvanların ve taşıdıkları ÅŸeylerin gölgelerini izlemektedirler.Bu mahkumların sahip oldukları bilgi, onların gözleriyle ve kulaklarıyla kazandıkları duyusal bilgidir ve bu görsel bilgi duvardaki gölgelerin, yani görünüÅŸlerin bilgisidir.Ä°çlerinden biri kurtulur ve dışarı çıkıp gölgelerin asıl kaynağını görür.Kendide gördüklerine inanamaz Ä°nsan için yanılgılardan kurtulmak, eski alışkanlıkları terk etmek çok güç olduÄŸundan, o muhtemelen yeni duruma alışamayacak ve daha önce görmüÅŸ olduÄŸu ÅŸeyler, ona daha gerçek görünmeye devam edebilecektir ve tekrar içeri girip gördüklerini anlatmaya baÅŸlar ama içerdekileri, duvarda gördüklerinin yansıma olduÄŸuna ve gerçeÄŸin maÄŸaranın dışında cereyan etmekte olduÄŸuna inandırması imkansızdır.”

Platon’a göre, insanın yaÅŸam içinde bulunduÄŸu ortamı, bu maÄŸara benzetmesi çok güzel anlatmaktadır. Platon iki evren ayırımı yapmaktadır. Bir yanda baÅŸlangıçsız, sonsuz ve mükemmel olan bir idealar evreni, öte yanda, ölümlü, mükemmel olmayan, nesneler evreni.

Ä°nsan bedeni ile gölgeler evreninde bulunmasına raÄŸmen, ruhu bir zamanlar idealar evreninde bulunmuÅŸ olduÄŸu için, idealar evrenindeki gerçekler hakkında, kesin olmayan fikirlere sahip olmaktadır.

Platon’un bu maÄŸara benzetmesinde:

MaÄŸaraya zincirlenmiÅŸ insan : toplumun parçası olan ancak bireyselleÅŸmemiÅŸ, farkındalığı geliÅŸmemiÅŸ kiÅŸiyi temsil eder.

MaÄŸara : toplumu simgeler.

Zincir : toplum içerisinde bireyi sınırlayan kalıplar, dogmalar, kurallardır. Bunlar zihnin özgürleÅŸtirilmesinde engellerdir.

Gölgeler ise toplum tarafından belirlenen ve benimsenen sorgulanmamış doÄŸrulardır. baÄŸnaz ve dogma zihinlerden uzaklaÅŸtırılmalıdır.

Sadece arkalarındaki ışık kaynağının; bir nevi hakikatin ışığının yayıldığı ışıkla karşılarındaki duvarda oluÅŸan kendi gölgelerini görmekte, bununla yetinmekte ve bu gölgelere bakarak eÄŸlenmekte ve hayatlarını böyle geçirmekte olan insanlık için, bir nevi sürü psikolojisinde olduÄŸu belirtilmektedir.

Zincirlerini kıranlar, kendi yolunu bulanlar, düÅŸünenler bu gölgelerle yetinmezler. Filozof, kendini bu zincirlerden kurtararak her ne kadar zor ve acı verici olsa da yüzünü cesaretle gerçeÄŸin ışığına dönerek hayatın gerçek anlamını ve doÄŸruyu görebilen kimsedir.

Işık kamaÅŸan gözlere yavaÅŸ yavaÅŸ verilir.

Bu kimselerin maÄŸaraya döndükten sonra gördüklerini diÄŸer insanlara anlatması ve onları inandırması daha da zor olacaktır, çünkü esaret, baÄŸlılık ve karanlık rahattır, oysa gerçekleri görmek ve ışığa bakmak cesaret ister. Yorucu, dikenlerle kaplı ve uzun bir yoldur.

MaÄŸaradakilerden biri zincirlerinden kurtulma kararlılığını gösterirse, bu yarı karanlıkta kaybettikleri zaman boyunca tutulmuÅŸ olacaklardır, hareket etmek isteyecekler ancak bedenleri acı hissedecektir, ateÅŸ gözlerini kamaÅŸtıracaktır. Kafası karışabilecek ve yine gölgelerin bulunduÄŸu duvara, yani idrak ettiÄŸi tek gerçekliÄŸe dönecektir.

MaÄŸaradan aydınlık gün ışığına çıkarsa, sersemleyecek ve kör olacaktır; bir ÅŸeyler görebilmesi ya da anlayabilmesi uzun zaman alacaktır. Ama sonra, yukarıdaki dünyada yaÅŸamaya bir kere alıştığında, maÄŸaraya dönecek olursa, bu kez karanlık yüzünden geçici olarak kör olacaktır. YaÅŸadıklarıyla ilgili diÄŸer mahkumlara anlattığı her ÅŸey, gölgeler ve yankılar dışında baÅŸka bir gerçeklik deneyimlememiÅŸ kitleler tarafından algılanamaz.

Modern toplum anlayışını da sorgulayan güzel bir benzetmedir. Platon’a ona göre bilgi, ruh için sadece bir “hatırlama”dır. Bu “doÄŸuÅŸtan bilgi” veya “ruhun hatırlayışı” konusu Platon’a göre yaÅŸam öncesi bir hayatın varlığı, dolayısıyla ruhun ölmezliÄŸi konusunda önemli bir kanıttır.

GerçeÄŸi ve bilgiyi aramayan iki varlık vardır ; Birincisi Tanrıdır. Ä°kincisi Bilgisiz Ä°nsan Kitleleridir. Biri hakikatin tam içerisindedir, diÄŸeri ise tam dışarısındadır.